Zarzecze

Serwis Zarzecze.org zastał przygotowany nie tylko z myślą o promocji i rozpowszechnianiu
pozytywnego wizerunku naszej przepięknej wsi leżącej na południu Polski.
Powstał z miłości do tej miejscowości...

I. Dzieje starego Zarzecza

Najwcześniejsza wzmianka o istnieniu wsi Zarzecze, jaką udało mi się dotychczas odszukać, pochodzi z 1450 roku. Wtedy to ówczesny dziedzic miasta Żywca – Mikołaj Strzała herbu Kotwicz figuruje w regeście dokumentu sprzedaży wsi Zarzecze Janowi Ślizieniowi.¹ Wioska ta musiała, więc powstać najpóźniej w XIV w., a jej założycielem był, któryś z wcześniejszych właścicieli miasta Żywca. Wskazuje na to tekst z 1704 roku znajdujący się w kronice wójta żywieckiego – Andrzeja Komonieckiego pt. „Dziejopis żywiecki”. Podaje on: „Zarzecze stąd nazwane, iż za rzekami Sołą i Żylicą osadzone jest.”² Dla mieszkańców miasta Żywca Zarzecze leżało za w/w rzekami.

W 1608 r. Zarzecze na powrót figuruje w dokumentach jako część dóbr żywieckich. W tym to roku zmarł ich właściciel – Krzysztof Komorowski a jego synowie podzielili ojcowiznę na trzy części. Tak powstało tzw. Państwo Suskie, Ślemieńskie i Żywieckie. To ostatnie istniało do września 1939 roku i przez cały ten czas w jego skład wchodziła m. in. wieś Zarzecze. Należała ona do jednego z sześciu tzw. kluczy (części) tego „Państwa”- klucza starożywieckiego z folwarkiem w starym Żywcu. Obejmował on siedem wsi: Zarzecze, Międzybrodzie, Czernichów, Tresna, Zadziele, stary Żywiec i Zabłocie. Były to wioski typowo rolnicze. ³

Inwentarz dóbr żywieckich 1712 roku podaje powinności mieszkańców Zarzecza wobec właściciela tych dóbr. Zawarte tam dane przekazują kilka istotnych informacji o tej wiosce. Zamieszkiwało ją 10 rodzin półrolników, 4 rodziny zarębników i 1 młynarza. Oprócz zanotowanych w księdze w/w rolników w wiosce tej mieszkała zapewne ludność z biedniejszych warstw społeczności wiejskiej, takich jak: zagrodnicy, chałupnicy, czy komornicy. Każdy z w/w rolników uprawiał po jednym półrolku ziemi, czyli po 45 morgów, co stanowi ok. 23 ha. Z kolei każdy zarębnik uprawiał zarębek, czyli ziemie orną uzyskaną w wyniku wykarczowania lasu. Powierzchnia każdego zarębka wynosiła ok. 70 morgów, czyli ponad 35 ha.

Państwo Żywieckie posiadało 17 stawów rybnych. Aż 10 z nich znajdowało się na obrzeżach Zarzecza. Istniały tam one prawdopodobnie już pod koniec XVI w. Stawy te zlikwidowano w ok. 1923 r. dowodzą tego zachowane (z 1923 r.) akty kupna terenu byłych stawów przez rolników z Zarzecza od właściciela dóbr Żywieckich – arcyksięcia Karola Habsburga. Nowi właściciele zamienili teren stawów na pola uprawne. Jednak większość grobli oddzielających poszczególne stawy nadal istnieje.

W XVIII w. na terenie Zarzecza kopano rudę żelaza. Dwie kopanki mieściły się na zboczu nad wsią w potokach: „Wilczy” i „Stachurski”. Teren ten miejscowa ludność nazywała „rdzowki”.
Od początku swojego istnienia Zarzecze należało do parafii w starym Żywcu, gdzie znajdował się kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych. Łączność Zarzeczan ze starym Żywcem utrudniała rzeka Soła oddzielająca od siebie te miejscowości. Ludzie przewożeni byli z jednego brzegu na drugi – łodzią kierowaną przez wyznaczonego do tego celu przewoźnika. Funkcja ta przechodziła z ojca na syna.

Pierwszy most łączący te miejscowości wybudowano w 1929 r. Jednakże częste powodzie zniszczyły ten i następne mosty, które każdorazowo odbudowywano.

Brzegi Soły były bujnie porośnięte wikliną. Surowiec ten wykorzystywali mieszkańcy Zarzecza, którzy od wieków zajmowali się wyplataniem różnego rodzaju koszy i półkosków (nadwozie do wozów konnych). W czasie II Wojny Światowej zajęcie to uchroniło ich od wysiedlenia i od sprowadzenia do wsi osadników niemieckich. Podczas całej okupacji niemieckiej Zarzeczanie produkowali kosze wiklinowe dla potrzeb niemieckiego przemysłu.

Wspomniana już księga inwentarzowa z początku XVIII w. podaje następujące nazwiska zarzeczańskich rolników i zarębników: Bożek, Fijak, Habdas, Hula, Kowal, Michalski, Michałek, Stachura, Stawowy, Wandzel.

Z kolei na podstawie danych z 1944 r. najczęściej występującymi tu nazwiskami były:
Fijak – 23 rodziny, Wandzel – 17, Wolny – 15, Jakubiec -10, Mikociak – 7, Adamczyk – 6, Duda – 6, Płonka – 6, Habdas – 5. Przetrwały tu również nazwiska: Stachura, Bożek i Michalski.

W 1964 r. Zarzecze zostało zalane wodami sztucznego jeziora tzw. Jeziora Żywieckiego. Ok. 1/3 wysiedlonych mieszkańców wyemigrowała do okolicznych miejscowości a pozostali wybudowali nowe domy na obrzeżach starego Zarzecza, głównie na terenie byłych stawów. Tak powstało nowe Zarzecze.


¹ „Karta Groni” nr 8. Żywiec 1985 r.
² Andrzej Komoniecki: „Dziejopis Żywiecki”. Żywiec 1987 r.
³ Franciszek Lenczowski: „Inwentarze dóbr żywieckich XIII w. zawierające obciążenia feudalne ich ludności”. Żywiec 1980 r.

Krystyna Mikociak

Losowe fotografie

Czy wiesz, że?

• Powierzchnia Zarzecza: 1,8 km²
• Wysokość: 340 m n.p.m.
• Mieszkańców: około 1300
• Max. głębokość jeziora: 28 m